Rulman arızalarının yaklaşık üçte biri yağlamadan kaynaklanır. Bunların içinde en can sıkıcı olanı ise şudur: arızaların önemli bir kısmı yağsızlıktan değil, yanlış yağlamadan olur. Fazla gres, yanlış kıvam, uyumsuz iki gresin karışması — hepsi rulmanı gresi hiç koymamak kadar hızlı bitirebilir. Bu yazıda gresin içinde ne olduğundan başlayıp, kutudaki rakamların ne anlama geldiğine, ne kadar ve ne sıklıkla basılacağına bakacağız.

Gres nedir? Yağdan farkı ne?

Gres, bir süngerin suyu tutması gibi, baz yağı kendi içinde tutan bir yapıdır. Yağlamayı yapan şey gresin kendisi değil, içindeki baz yağdır. Kalınlaştırıcı yalnızca o yağı rulmanın içinde, temas bölgesinin yakınında tutan taşıyıcıdır.

kalınlaştırıcı ağı yağı içinde tutar Gresin bileşimi Baz yağ — %80–90 Asıl yağlamayı yapan bileşen. Viskozitesi seçimi belirler. Kalınlaştırıcı — %5–15 Lityum, kalsiyum, poliüre… Uyumluluğu belirleyen şey budur. Katıklar — %0–10 Aşınma önleyici (EP), pas önleyici, oksidasyon geciktirici.
Yağlamayı baz yağ yapar; kalınlaştırıcı onu rulmanın içinde tutan ağdır. Seçimde ikisine de ayrı ayrı bakmak gerekir.

NLGI kıvam sınıfı: kutudaki o rakam

Gres kutusunun üzerindeki NLGI rakamı gresin sertliğini, yani kıvamını belirtir. Yağlama kabiliyetiyle doğrudan ilgisi yoktur; sadece ne kadar akışkan olduğunu söyler.

Akışkandan katıya NLGI skalası 000 0 1 2 3 4 sıvıya yakın çok yumuşak yumuşak sert çok sert kapalı dişli merkezi yağlama merkezi sistem, soğuk ortam dikey mil, yüksek devir özel uygulama standart rulman gresi çoğu uygulama Şüphedeyseniz NLGI 2 doğru başlangıçtır. Soğuk ortamda ve merkezi yağlama hatlarında bir kademeyumuşağa (NLGI 1), dikey millerde bir kademe serte (NLGI 3) geçin.
NLGI yalnızca kıvamı anlatır. Yağlama performansını baz yağ viskozitesi ve katıklar belirler.

Baz yağ viskozitesi: asıl seçim kriteri

NLGI sınıfı doğru olsa bile baz yağ viskozitesi yanlışsa yağlama olmaz. Kural basittir: devir yükseldikçe daha ince, yük arttıkça ve devir düştükçe daha kalın yağ.

Hızlı dönen bir rulmanda kalın yağ sürüklenme direncini ve sıcaklığı artırır. Ağır yüklü, yavaş dönen bir rulmanda ince yağ ise temas bölgesinde film oluşturamaz, metal metale değer.

Çalışma koşuluBaz yağ viskozitesi (40 °C)Tipik yer
Yüksek devir, hafif yük46–100 cStElektrik motoru, iğ
Orta devir, orta yük100–220 cStFan, pompa, redüktör
Düşük devir, ağır yük220–460 cStKırıcı, konveyör tamburu
Çok yavaş, darbeli yük460 cSt ve üzeri + EP katıkVinç, maden ekipmanı

Uyumluluk: iki gresi karıştırmak

Bu, sahada en sık ve en sessiz yapılan hatadır. Gres pompası doldurulurken marka değişir, kimse not almaz, aylar sonra yatak ısınmaya başlar.

Sorun şudur: iki farklı kalınlaştırıcı karıştığında yapı bozulabilir. Karışım ya sulanıp akar ve yataktan boşalır, ya da sertleşip yağı salmayı bırakır. Her iki durumda da rulman yağsız kalır.

Kalınlaştırıcı uyumluluk matrisi Lityum Likompleks Kalsiyumsülfonat Poliüre Alüminyumkompleks Bentonit Lityum Lityum kompleks Kalsiyum sülfonat Poliüre Alüminyum kompleks Bentonit (kil) — ✔ ✘ ✘ ✘ ✘ ✔ — ~ ✘ ~ ✘ ✘ ~ — ✘ ~ ✘ ✘ ✘ ✘ — ✘ ✘ ✘ ~ ~ ✘ — ✘ ✘ ✘ ✘ ✘ ✘ — uyumlu sınırlı uyumsuz
Poliüre ve bentonit neredeyse hiçbir şeyle karışmaz. "Sınırlı" olanlar bile marka ve formülasyona göre değişir — güvenli yol karıştırmamaktır.

Gres markası veya tipi değiştireceksiniz yatağı eski gresten tamamen temizleyin. Temizleyemiyorsanız, yeni gresle birkaç kez üst üste yağlayıp eskisini dışarı atın ve sonraki haftalarda yatağı yakın takibe alın.

Ne kadar gres?

İlk dolumda rulman boşluğunun %30–50'si greslenir, yatak gövdesinin en fazla yarısı. Yüksek devirde alt sınıra, yavaş ve ağır yükte üst sınıra yaklaşın.

Yeniden yağlamada ise basit bir formül vardır:

G = 0,005 × D × B

G = gres miktarı (gram)
D = rulman dış çapı (mm)
B = rulman genişliği (mm)

Örnek

6309 rulmanı: dış çap 100 mm, genişlik 25 mm.

G = 0,005 × 100 × 25 = 12,5 gram

Standart bir gres tabancası tetik başına yaklaşık 1–1,5 gram basar; yani bu rulman için 8–12 tetik. Gres tabancanızın gerçek debisini bir kez tartarak ölçmek, sonraki her yağlamayı tahminden çıkarır.

Ne sıklıkla?

Periyodu belirleyen iki şey vardır: hız faktörü ve sıcaklık.

Hız faktörü, rulmanın ortalama çapı ile devir sayısının çarpımıdır (n × dm). Bu değer büyüdükçe gres daha çabuk yorulur, periyot kısalır. Katalogların verdiği eğriler bu değere dayanır.

Sıcaklığın etkisi ise çarpıcıdır ve bakım planlarında sıkça atlanır:

Yatak sıcaklığıGres ömrüPeriyot
70 °CReferansKatalog değeri
85 °CYarıya inerYarısı
100 °CDörtte bire inerDörtte biri
115 °CSekizde bire inerSekizde biri

Kural şudur: 70 °C üzerinde her 15 °C artışta gres ömrü yarıya iner. Sıcak çalışan bir yatağı aynı periyotla yağlamaya devam ederseniz, rulman iki yağlama arasında kuru kalır ve siz bunu ancak arıza çıkınca fark edersiniz.

Fazla gresin zararı

Gres bir engeldir. Yuvarlanma elemanları, önlerindeki gresi sürekli iterek yol açmak zorundadır. Boşluk tamamen dolduğunda bu iş ısıya dönüşür.

Aşırı greslemenin tipik seyri şöyledir: yatak ısınır, ısınan gres incelir ve akar, akan gres keçeden dışarı sızar veya motor sargısına ulaşır. Sıcaklık arttıkça gresin baz yağı buharlaşır, geriye sertleşmiş kalınlaştırıcı kalır ve rulman artık yağlanmıyordur.

  • Yağlama sonrası yatak sıcaklığının bir miktar yükselmesi normaldir; fazla gres dağılana kadar sürer, birkaç saat içinde düşmelidir.
  • Sıcaklık düşmüyor ve yükselmeye devam ediyorsa fazla gres basılmıştır.
  • Yatakta tahliye tapası varsa yağlama sırasında açık tutun; fazlası dışarı çıksın.
  • Elektrik motorlarında fazla gres sargıya ulaşırsa yalıtımı bozar. Motor yağlarken tahliyeyi ihmal etmeyin.

Yağlama noktası hijyeni

Gresin kendisi temiz olsa bile, nipeli silmeden tabancayı dayarsanız oradaki tozu doğrudan rulmanın içine basmış olursunuz.

  1. Nipeli ve çevresini basmadan önce temiz bir bezle silin.
  2. Gres tabancasının ağzını da silin; tezgâhta açık bırakılmış tabanca toz toplar.
  3. Varilden gres alırken temiz spatula kullanın, elinizi veya kirli aleti sokmayın.
  4. Variller kapalı saklanmalı; açık kalan varilin üstünde su toplanır ve gres emülsiyon yapar.
  5. Her yağlama noktasına hangi gresin gittiğini etiketleyin. Renkli etiket sistemi karıştırmayı büyük ölçüde engeller.

Hızlı kontrol listesi

  1. Baz yağ viskozitesini devir ve yüke göre seçin; NLGI tek başına yeterli değil.
  2. Şüphedeyseniz NLGI 2 ile başlayın.
  3. Kalınlaştırıcı tipini öğrenin ve mevcut gresle uyumunu kontrol edin.
  4. İlk dolumda rulman boşluğunun %30–50'si kadar gres koyun.
  5. Yeniden yağlamada G = 0,005 × D × B formülünü kullanın.
  6. Tabancanızın tetik başına kaç gram bastığını bir kez tartın.
  7. Yatak 70 °C üzerindeyse periyodu her 15 °C için yarıya indirin.
  8. Tahliye tapasını yağlama sırasında açık tutun.
  9. Nipeli silmeden gres basmayın.

Yağlama, bakımın en sık yapılan ama en az düşünülen işidir. Doğru gresi, doğru miktarda, doğru aralıkla basmak hiçbir ek maliyet getirmez; sadece bir kez oturup hesaplamayı ve sonra ona sadık kalmayı ister. Karşılığında rulmanların katalog ömrüne yaklaşmasını alırsınız.

Sık sorulan sorular

Farklı gresler karıştırılabilir mi?

Kıvamlaştırıcıları uyumsuz greslerin karışımı yumuşayıp akabilir ya da sertleşebilir. Gres tipi değişecekse eski gres mümkün olduğunca temizlenmeli, uyum tablosu kontrol edilmeli ve ilk dönemde sık yağlanmalıdır.

Gres tabancası bir basışta ne kadar gres verir?

Tabancadan tabancaya değişir; standart bir tabanca tetik başına yaklaşık 1–1,5 gram verir. Doğru miktar için kendi tabancanızın on basışını tartıp basış başına gramı bulmak gerekir.

Fazla greslemenin zararı nedir?

Rulman yatağı dolarsa gres çalkalanır, sıcaklık yükselir, gres bozulur ve keçeler zorlanır. Elektrik motorlarında fazla gres sargıya kaçarak izolasyona zarar verebilir.

Kaynaklar

Bu yazı aşağıdaki kaynaklara ve kişisel deneyime dayanan bir derlemedir; değerlendirmeler görüş niteliğindedir. Uygulamada üreticinin resmî belgeleri ve yürürlükteki mevzuat esastır.

  • ASTM D217 — Cone Penetration of Lubricating Grease (NLGI sınıfının ölçüm yöntemi)
  • ISO 3448 — Industrial liquid lubricants: ISO viscosity classification
  • SKF — Rolling bearings (yağlama bölümü)